Bir vergi erteleme aracı yenileme fonu

Hatırlarsanız Kızılay’ın aracı olduğu bir vergi işi vardı. Vergi kaçırmakla suçlanınca, bunun bir vergi kaçırma olmadığını, vergiden KAÇINMA olduğu şeklinde kendini savunmuştu. Bizce de pek haklı değildi, vergiden KAÇINMA o günlerde çok tartışılmıştı.

            İşte Vergi Usul Kanununun 328 ve 329. Maddelerinde böyle bir vergiden KAÇINMA örneği olan yenileme fonu uygulamasını düzenlemiştir. Aslında yenileme fonu bir vergi ertelemesi şeklinde bir vergiden kaçınmadır.

            Nasıl Uygulanır?

            İşletmeler makine ve diğer iktisadi kıymetlerini (taşıt – bina vs. gibi) yenileme ihtiyacı duymaları durumunda, mevcut duran varlıklarını (makine vs.) satıp, yeni daha kullanışlı aynı neviden iktisadi kıymetler alarak modernizasyona gitmektedir.

Bu durumda eski iktisadi kıymetlerin satışından karlar oluşması durumunda, bu karların 3 yıl süre ile vergi dışı bırakılabilme olanağı getirilmiştir. Buna yenileme fonu diyoruz.

            Üç yıl içinde aynı türden makine veya diğer iktisadi duran varlıklar (taşıt – bina vs. gibi) alınması durumunda, yeni alınan duran varlıkların amortismanları, daha önce kar olarak gösterilmeyip, yenileme fonu olarak ayrılan fondan karşılanıyor.

            Böylece duran varlıkların satışından doğan kara isabet eden vergi 3 yıla kadar ertelenmiş olur.

            Üç yıl içinde yeni bir duran varlık alınmaması durumunda yenileme fonu olarak ayrılan fon üçüncü yılsonu karına ilave edilir. Bu uygulamada amaç, işletmelere kaynak sağlamaktır. Diğer bir ifade ile bir vergi ertelemesidir. Yani karın oluştuğu yılda vergiden kaçınma şeklinde de değerlendirilebilir.

            Örnek: 2019 yılında net değeri 200.000 TL olan kamyon 320.000 TL’ye satılmıştır. Dolayısıyla doğan kar 120.000 TL’dir. 2019 yılında 120.000 TL kar fona alınarak kar olarak gösterilmeyebilir. Dolayısıyla firmaya %20 hesabı ile 24.000 TL kaynak sağlanmış olunur. 2021 yılında 400.000 TL’ye yeni kamyon alındığında da bu kamyonun %20’den amortisman tutarı olan 80.000 TL’nin 24.000 TL’si fondan karşılanacak geriye kalan 56.000 TL ancak gider yazılacaktır. Firma 2021 sonuna kadar aynı neviden bir taşıt almaması durumunda daha önce fon olarak ayırdığı 24.000 TL’yi de 2021 yılı karı olarak beyan etmesi gerekmektedir.

            Bu uygulamadan bilanço esasına göre defter tutan firmalar yararlanabilmektedir. Serbest meslek ve işletme esasına göre defter tutanlar yararlanamamaktadır.